مناظره برای هیچ

مطالب این ستون، صرفاً آرای نویسندگان آن را بازتاب می‌دهد.
۱۷ خرداد ۱۳۹۲
 
 

از زمانی که رقابت های انتخابات ریاست جمهوری در ایران معنی دار شده است یعنی از سال 76، مناظره های انتخاباتی جز در یک مورد هیچ گاه منجر به ایجاد هیجان در رای دهندگان نشده است. البته در همان یک بار هم – مناظره موسوی و احمدی نژاد در سال 88 – این اصول پذیرفته شده در مناظره ها نبوده که شیب حساسیت انتخاباتی را برای رای دهندگان افزایش داده است؛ بلکه نوع ویژه ای از برخورد آقای احمدی نژاد در متهم کردن آقای موسوی و همسر ایشان بود که به مناظره جهت داد و البته ناتوانی و عدم آمادگی آقای موسوی در واکنش مناسب به این ادعاهای نادرست هم، باعث شد که آقای احمدی نژاد برنده آن مناظره باشد. 

اما مگر مناظره انتخاباتی چیست و چرا کاندیداهای رقابت های انتخاباتی برای آن باید به اندازه کافی آماده باشند؟ 

در مناظره های انتخاباتی در حد تعیین رئیس جمهور، دو عامل در برنده یا بازنده شدن هر یک از طرفین موثر است. اول چهره ظاهری مناظره کننده هاست که باید با خونسردی و نوعی متانت همراه باشد. مهمترین مثال کلاسیک این جنبه از مناظره ها را در رقابت های انتخاباتی ریاست جمهوری آمریکا در سال 1960 می توان جست و جو کرد که جان اف کندی، کاندیدای حزب دموکرات در مقابل ریچارد نیکسون کاندیدای حزب جمهوری خواه و معاون رئیس جمهوری آیزنهاور قرار گرفت. برای اولین بار مناظره دو کاندیدا از تلویزیون پخش می شد و برخلاف چهره بشاش آقای کندی، آقای نیکسون که از سویی هم برای انتخاب خودش تبلیغ می کرد و هم باید وظایف معاون رئیس جمهور را به جای می آورد با چهره ای خسته جلوی دوربین تلویزیون ظاهر گردید و از گریم کردن صورت خود جلوی دوربین هم سر، باز زد. کسانی که مناظره این دو را از تلویزیون دیدند معتقد بودند که آقای کندی عملکرد بهتری داشته است و آنهایی که از رادیو به این مناظره گوش دادند آقای نیکسون را به عنوان برنده مناظره انتخابات کردند. 

این چهره را محمد خاتمی در مناظره های انتخاباتی سال 1376 داشت. هرچند مناظره رقبای ریاست جمهوری در سال 1376، در واقع همانند یک پرسش و پاسخ تلویزیونی بود و کاندیداها در موضوعات کلیدی اختلاف نظرهای اساسی با یکدیگر نداشتند اما چهره آقای خاتمی به ایشان یک مزیت رقابتی مشخص در مقابل سایر کاندیداها می داد.

نکته دوم که البته این روزها به نسبت چهره اهمیت بیشتری هم دارد، توان حمله و دفاع درست در مورد موضوع های مشخص و پیدا کردن روایت غالب برای جلب رای مخاطب است. وقتی می گویم موضوعات مشخص منظورم این نیست که اگر یک کاندیدا بگوید تورم را مهار می کند یا نرخ بیکاری را کم و اشتغال را افزایش می دهد، انتخابات را می برد. بلکه یک کاندیدا برای هر یک از این ادعاها و برنامه های مطرح شده توسط خود، باید برنامه اجرایی مشخص و با عدد و رقم داشته باشد و اگر می گوید که قصد دارد یک طرح اقتصادی یا یک برنامه سیاسی را اجرا کند، هزینه آن را از کجا تامین خواهد کرد و این هزینه به طور مشخص چه بخشی از جمعیت و در چه حدی آن را متاثر می کند.

امری که در مناظره های انتخاباتی در ایران هیچ گاه رایج نبوده است. نه در سال 76، نه در سال 88 و نه امروز در مناظره های انتخاباتی رقابت های ریاست جمهوری سال 92، که کاندیداها اگر هم بخواهند فرصت کافی برای پرسش و پاسخ انتخاباتی را ندارند. نه تنها، تعداد آنها زیاد است، بلکه هیچ برنامه اجرایی ارائه نمی دهند و مناظره آنها بیشتر در بیان کلیات خلاصه می شود.

انبوهی از اطلاعات در اختیار کاندیداها قرار می گیرد و از آنها انتظار می رود که به همه آنها جواب بدهند. به همین دلیل به بیان کلیات و تنها ذکر نکته ها بسنده می کنند. در حالی که یک مناظره کننده خوب به جای طرح چندین بحث به صورت کلی، باید دو یا موضوع مشخص را انتخاب و تمام برنامه تبلیغاتی اش را بر آن متمرکز کند. رقیب یا رقیبان را بر این اساس مورد حمله (یا در مدل ایرانی اش، انتقاد) قرار دهد و آمادگی دفاع در برابر حمله های متقابل را داشته باشد. امری که حتی در مناظره موسوی و احمدی نژاد، جز در مورد حمله شخصی احمدی نژاد به موسوی، خالی از طرح پرسش و پاسخ های کوبنده در موضوعات مشخص بود. 

نکته مهم دیگر در مناظره های ریاست جمهوری سال 1392، عدم فرصت کافی برای بیان دیدگاه ها و عقاید و دفاع و حمله متناسب است. این امر البته در مناظره اول به مراتب بیشتر از مناظره دوم نمود داشت. تعداد زیاد کاندیداها – هشت نفر – که به نوعی مناظره میان آنها را می توان از لحاظ عددی با مناظره های رقابت های مقدماتی جمهوری خواهان در سال 2012 هم مقایسه کرد، این فرصت دوقطبی کردن و تمایز دیدگاه میان کاندیداها را برای مخاطب می گیرد. اتفاقا همین موضوع – وقت کم – یکی از ایرادهایی بود که در رقابت های مقدماتی جمهوری خواهان در سال 2012 مطرح می شد که چگونه کاندیدها می توانند در مورد موضوعات مهم اقتصادی وسیاسیت خارجی تنها در حد 1 یا 2 دقیقه به اظهار نظر بپردازند.

مرکز جان شورنستین در مورد رسانه، سیاست و سیاست گذاری عمومی دانشگاه هاروارد (John Shorenstein Center on the Press. Politics and Public Policy) تحقیقی را در همین مورد منتشر کرده و پیشنهاداتی را برای بهتر برگزار شدن مناظره ها در سال 2016 ارائه داده است. امری که به نظر من باید در مناظره های ریاست جمهوری در ایران و یا هر جای دیگری از دنیا هم مورد نظر قرار بگیرد.

و به عنوان نکته آخر باید توجه داشت که مناظره های انتخاباتی بین کاندیداها با تمرکز بر گرفتن رای افراد تصمیم نگرفته Undecided Voters متمرکز است و چون تعداد افراد تصمیم نگرفته در رقابت های مدرن انتخاباتی در حد 4 یا 5 درصد (در حداکثر خود) است، اهمیت آن هم در همین حد قابل تعریف خواهد بود. در ایران که یک هفته قبل از انتخابات و مطابق نظرسنجی های آی پز، با یک رای 60 درصدی از افراد تصمیم نگرفته مواجه هستیم، این مناظره ها اگر توسط یک کمیپن، درست هدایت شوند می توانند برگ برنده یک رقابت انتخاباتی باشند.


نظرسنجی‌های روزانه ما را به صورت ایمیل دریافت کنید

ثبت نام